Có nên xem giáo dục là một ngành dịch vụ hay không? Đây là một trong những vấn đề được tranh luận nhiều nhất tại hội thảo “Trách nhiệm của trí thức khoa học và công nghệ TPHCM trong bối cảnh VN gia nhập WTO” do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TPHCM tổ chức ngày 26-9 tại TPHCM.
Xuất khẩu, thay vì nhập khẩu giáo dục

Bàn về thương mại hóa giáo dục, GS-TS Nguyễn Quang Toản, Giám đốc Trung tâm Chất lượng quốc tế (IQC), cho rằng: Ước tính, học phí hằng năm trên toàn thế giới khoảng 2.000 tỉ USD, trong đó học phí của VN trong năm 2006 khoảng 65 tỉ USD nhưng chủ yếu rơi vào túi các nhà đầu tư nước ngoài. Vì vậy, nên xem giáo dục là một ngành dịch vụ, thương mại hóa giáo dục, để từ đó xây dựng thương hiệu giáo dục quốc gia hướng đến việc xuất khẩu giáo dục, chứ không phải nhập khẩu giáo dục như hiện nay. Một mô hình thành công trong việc thương mại hóa giáo dục là Trường Dạy nghề mộc Hồng Cẩm (Quảng Ninh) thu hút hơn 24.000 học sinh khi mỗi giáo viên là nhân viên tiếp thị đến từng nhà. Phản biện lại quan điểm trên, PGS-TS Phương Ngọc Thạch, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế và Quản lý TPHCM, lại băn khoăn: Văn hóa giáo dục của ta là “không thầy đố mày làm nên”, “tiên học lễ, hậu học văn”. Nếu ta xác định thương mại hóa giáo dục nghĩa là khách hàng - sinh viên là thượng đế. Vậy có phù hợp không? Mặt khác, WTO xác định giáo dục là một trong 12 ngành dịch vụ nhưng UNESCO lại cho rằng giáo dục là phúc lợi xã hội, là quyền lợi của người dân. Vì thế, nên phân biệt rõ: Hệ thống giáo dục công lập không phải chịu tác động của WTO mà chỉ có hệ thống giáo dục tư mới áp dụng cam kết này.

Đa số các đại biểu tỏ ra rất bức xúc khi thực tế thu nhập của TPHCM tăng nhưng ngân sách dành cho giáo dục lại càng giảm. Mỗi năm, tổng chi ngân sách địa phương cho ngành chỉ khoảng 5%. Nên xóa bỏ suy nghĩ nước ta còn nghèo nên không đủ ngân sách cho giáo dục; lý giải này không hợp lý vì hiện nay ta không thể nghèo hơn những năm 1954.

Chưa trọng người tài?

Đánh giá cao chương trình đào đạo thạc sĩ, tiến sĩ của TPHCM nhưng ông Trương Văn Đa, nguyên phó chủ tịch HĐND TPHCM, cũng cho rằng bên cạnh việc đào tạo đội ngũ tri thức mới, TP phải chú trọng đội ngũ tri thức có nhiều kinh nghiệm đứng đầu các ngành. Bài học của Singapore là “biết kêu gọi người tài, sử dụng người tài” trong việc xây dựng và phát triển kinh tế nên nước này hiện đã trở thành một trong những quốc gia giàu nhất thế giới. Mặt khác, cần phải thay đổi tình trạng có quá nhiều người có bằng cấp đại học, cao học, nhưng lại thiếu trầm trọng lao động tay nghề cao. Ở các nước tiên tiến, tỉ trọng lao động tay nghề cao - đội ngũ trình độ cao luôn được giữ vững 65% - 35%; còn ở TPHCM, chỉ có hơn 40% lao động nghề.

GS-TS Việt kiều Nguyễn Đăng Hưng ngậm ngùi: “Đúng ngày VN gia nhập WTO, tôi làm đơn tự nguyện hồi hương để đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Nhưng hôm nay, tôi phải thông báo tin buồn là sắp tới Trung tâm Đào tạo Cao học do Bỉ và Cộng đồng châu Âu tài trợ phải kết thúc sau 12 năm đào tạo 200 thạc sĩ VN tại Mỹ, Pháp, Bỉ; đóng góp 20 dự án công nghệ cao cho đất nước. Bởi khi chương trình này mở ra từ năm 1995, chưa một lần nào trung tâm nhận được nhận xét, khen chê của Bộ GD-ĐT. Vậy thì mặt mũi nào mà chúng tôi tiếp tục kêu gọi tài trợ?”.  

Theo Người Lao động